Η μελέτη Cycling Counts, που εκπονήθηκε για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη προσπάθεια καταγραφής της κατάστασης της ποδηλασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στόχος της ήταν να δημιουργήσει μια ενιαία βάση δεδομένων για το ποδηλατικό δίκτυο, τη χρήση του ποδηλάτου, την οδική ασφάλεια και τις σχετικές υπηρεσίες, ενώ παράλληλα ανέπτυξε συστάσεις για μελλοντική συλλογή δεδομένων που μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για την παρακολούθηση της προόδου των κρατών-μελών.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η μελέτη αποκαλύπτει ότι η ποδηλατικές υποδομές παραμένουν ιδιαίτερα άνισες μεταξύ των χωρών. Συνολικά, η ΕΕ διαθέτει περίπου 342.931 χιλιόμετρα ξεχωριστών ποδηλατικών υποδομών (δηλ. ποδηλατόδρομοι και ποδηλατικές λωρίδες) και 974.320 χιλιόμετρα εκτεταμένου ποδηλατικού δικτύου, εφόσον συμπεριληφθούν και δρόμοι ήπιας κυκλοφορίας που είναι φιλικοί προς το ποδήλατο. Ωστόσο, η διαθεσιμότητα και η ποιότητα των δεδομένων διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα, με αρκετά κράτη μέλη να μην διαθέτουν ακόμη εθνικά συστήματα καταγραφής ποδηλατικών υποδομών.
Η μελέτη δείχνει ότι σχεδόν 24% των Ευρωπαίων πολιτών δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν ποδήλατο τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, ενώ το ποδήλατο αντιπροσωπεύει κατά μέσο όρο 7,8% των μετακινήσεων μικρότερων των 300 χιλιομέτρων. Τα στοιχεία αναδεικνύουν ακόμη σημαντικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για πιο προσβάσιμες και ασφαλείς υποδομές.
Τα ευρήματα για την Ελλάδα δείχνουν ότι η χώρα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο όσον αφορά τη συστηματική παρακολούθηση και ανάπτυξη του ποδηλάτου. Το μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων δεδομένων προέρχεται από το OpenStreetMap, καθώς δεν υπάρχει ακόμη επίσημη εθνική βάση δεδομένων για το ποδηλατικό δίκτυο. Επιπλέον, η Ελλάδα δεν διαθέτει εθνική έρευνα μετακινήσεων που να καταγράφει συστηματικά τη χρήση του ποδηλάτου. (Το Cycling Counts ολοκληρώθηκε πριν τη δημοσίευση της πρώτης εθνικής έρευνας για τη χρήση ποδηλάτου στην Ελλάδα, που πραγματοποιήσαμε σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.)
Σύμφωνα με τη μελέτη, η Ελλάδα διαθέτει:
- 332 χιλιόμετρα ξεχωριστών ποδηλατικών υποδομών
- 3.404 χιλιόμετρα συνολικού ποδηλατικού δικτύου, εφόσον συμπεριληφθούν και οι δρόμοι ήπιας κυκλοφορίας
- Ποσοστό μόλις 1,6% του συνολικού οδικού δικτύου που μπορεί να χαρακτηριστεί ως ποδηλατικό δίκτυο
Όσον αφορά τη χρήση του ποδηλάτου, περίπου 13,6% του πληθυσμού ηλικίας άνω των 15 ετών χρησιμοποιεί ποδήλατο τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, ενώ το ποδήλατο αντιστοιχεί σε περίπου 3,7% όλων των μετακινήσεων.
Στον τομέα της ασφάλειας, τα διαθέσιμα δεδομένα είναι πιο αξιόπιστα, καθώς συλλέγονται συστηματικά από την Ελληνική Στατιστική Αρχή και τις αστυνομικές αρχές. Το 2023 (που ήταν η πιο πρόσφατη χρονιά για την οποία υπήρχαν δεδομένα όταν έγινε η έρευνα) καταγράφηκαν 10 θάνατοι ποδηλατών και 167 τραυματισμοί, εκ των οποίων 11 ήταν σοβαροί τραυματισμοί.
Υπηρεσίες κοινόχρηστων ποδηλάτων λειτουργούν πλέον σε όλες τις ελληνικές πόλεις με πληθυσμό άνω των 150.000 κατοίκων, ενώ ο συνολικός στόλος ανέρχεται σε περίπου 2.900 ποδήλατα, συμπεριλαμβανομένων ηλεκτρικών ποδηλάτων. Πολλά από τα συστήματα βρίσκονταν ακόμη σε φάση ανάπτυξης όταν έγινε η έρευνα, δηλαδή δεν είχαν ακόμα μπει σε λειτουργία (και, όπως ξέρουμε, κάποια …μπήκαν και βγήκαν), άρα δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τη χρήση αυτών των υπηρεσιών.
Βασικές συστάσεις της μελέτης
Η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η βελτίωση των δεδομένων αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη της χρήσης ποδηλάτου στην Ευρώπη. Προτείνει την καθιέρωση κοινής ευρωπαϊκής μεθοδολογίας συλλογής δεδομένων, ώστε τα στοιχεία να είναι συγκρίσιμα μεταξύ των χωρών και διαχρονικά. Είναι απαραίτητη η παρακολούθηση τεσσάρων βασικών τομέων: ποδηλατικές υποδομές, χρήση ποδηλάτου, ασφάλεια ποδηλατών, και υπηρεσίες σχετικές με το ποδήλατο (κοινόχρηστα ποδήλατα, στάθμευση ποδηλάτων, ποδηλατικές μεταφορές/logistics).
Η μελέτη συνιστά σε όλα τα κράτη μέλη:
την ανάπτυξη και συντήρηση εθνικών βάσεων δεδομένων ποδηλατικής υποδομής, με ενιαίες ταξινομήσεις και ορισμούς για τους τύπους ποδηλατικών υποδομών
τη βελτίωση της ποιότητας και πληρότητας των δεδομένων, καθώς διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ κρατών μελών ως προς την κάλυψη, τους ορισμούς και τη διαθεσιμότητα πληροφοριών
συστηματικότερη καταγραφή της χρήσης του ποδηλάτου, μέσα από εναρμονισμένες έρευνες μετακινήσεων και μετρήσεις κυκλοφορίας ποδηλάτων.
ενίσχυση της συλλογής δεδομένων για την ασφάλεια των ποδηλατών, ώστε να υποστηρίζονται τεκμηριωμένες πολιτικές οδικής ασφάλειας
κάλυψη υφιστάμενων κενών δεδομένων, ιδιαίτερα στους τομείς της ασφαλούς στάθμευσης ποδηλάτων και των ποδηλατικών logistics, όπου η διαθεσιμότητα στοιχείων είναι ακόμη πολύ περιορισμένη
συνεργασία μεταξύ ευρωπαϊκών, εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών, καθώς και με φορείς του κλάδου, για την τακτική ενημέρωση και δημοσιοποίηση των δεδομένων.
Η ανάγκη για ποδηλατικά δεδομένα στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα επείγουσα: η μελέτη επισημαίνει την απουσία εθνικής βάσης δεδομένων για τις ποδηλατικές υποδομές, εθνικής έρευνας για τις μετακινήσεις, και συστηματικής παρακολούθησης της ποδηλατικής δραστηριότητας.
Χωρίς δεδομένα, τα προβλήματα των ποδηλατών συχνά παραμένουν αόρατα. Αυτό δημιουργεί το φαινόμενο «No Data, No Problem» («χωρίς δεδομένα, δεν υπάρχει πρόβλημα»): όταν δεν μετράμε το ποδήλατο, η χαμηλή χρήση του μπορεί λανθασμένα να ερμηνευθεί ως έλλειψη ζήτησης, αντί για αποτέλεσμα ανεπαρκών και μη ασφαλών υποδομών.
Αντίθετα, για την οδήγηση και την οδική κυκλοφορία υπάρχει πληθώρα δεδομένων: συνεχείς μετρήσεις κυκλοφορίας, στοιχεία οχηματοχιλιομέτρων, και δεδομένα συμφόρησης. Έτσι, τα προβλήματα των οδηγών καταγράφονται και ποσοτικοποιούνται εύκολα. Το αποτέλεσμα αυτής της ανισορροπίας είναι ότι οι επενδύσεις και οι πολιτικές ευνοούν το αυτοκίνητο, επειδή για αυτό υπάρχουν άφθονα στοιχεία που τεκμηριώνουν τις ανάγκες και τα οφέλη των παρεμβάσεων.
Η συστηματική συλλογή ποδηλατικών δεδομένων θα επιτρέψει επενδύσεις βασισμένες σε τεκμηριωμένα στοιχεία. Θα επιτρέψει επίσης την παρακολούθηση της προόδου σχετικά με την υλοποίηση και τη χρήση ποδηλατικών υποδομών (ώστε οι επεμβάσεις να μην μένουν στα χαρτιά). Μόνο έτσι θα αναπτυχθεί η χρήση του ποδηλάτου στην Ελλάδα.
Διαβάστε επίσης (στα Αγγλικά):