Το ποδηλατικό κράνος και η οδική ασφάλεια

Φωτογραφία: Screenshot από το Helmet Week

Η αφορμή για αυτό το άρθρο προήλθε από μια συζήτηση που είχαμε στην κοινότητα WhatsApp σχετικά με τα ποδηλατικά κράνη, καθώς και από αυτό το πρόσφατο ειρωνικό άρθρο σχετικά με το Helmet Week της Ολλανδίας.

Λίγο ιστορικό σχετικά με το Helmet Week: στην Ολλανδία, από το 2022, οι θάνατοι από τροχαία ατυχήματα είναι οι υψηλότεροι μεταξύ των ποδηλατών, με τα δύο τρίτα αυτών να αποδίδονται σε τραυματισμούς στο κεφάλι, όπως δείχνουν τα δεδομένα από την Κεντρική Στατιστική Υπηρεσία της Ολλανδίας. Η απάντηση του κράτους ήταν αυτή η καμπάνια, που παροτρύνει τους ποδηλάτες να φορούν κράνη. Το παραπάνω άρθρο την αποκαλεί “επιτελεστική ανησυχία”: η θεσμική ικανότητα να νιώθει κανείς καλά για ένα πρόβλημα, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι παραμένει δομικά αμετάβλητο. Από το άρθρο:

“Ενήλικες σε όλη την Ολλανδία θα σκύψουν στο ύψος ενός παιδιού, θα στερεώσουν ένα μικρό κομμάτι αφρού σε ένα μικρό ανθρώπινο κεφάλι και θα νιώσουν ότι έχουν κάνει κάτι. Δεν έχουν μειώσει το όριο ταχύτητας. Δεν έχουν κατασκευάσει προστατευμένη λωρίδα. Δεν έχουν αμφισβητήσει, ούτε για μια στιγμή, το δικαίωμά τους να οδηγούν ένα όχημα δύο τόνων μέσα από μια σχολική ζώνη με πλήρη ταχύτητα. Αλλά έχουν αγοράσει τον αφρό. Και τον έχουν δώσει στο παιδί. Και τώρα το παιδί είναι υπεύθυνο.”

Αν εξετάσουμε τα δεδομένα λίγο πιο προσεκτικά, βλέπουμε ότι κατά μέσο όρο 42% των θανάτων των ποδηλατών που αναφέρθηκαν παραπάνω συνέβησαν σε σύγκρουση με αυτοκίνητο (54% αν συμπεριλάβουμε όλα τα μηχανοκίνητα οχήματα). Τα κράνη δεν βοηθούν εδώ: είναι σχεδιασμένα για μικρά χτυπήματα και προσκρούσεις, όχι για συγκρούσεις με γρήγορα αυτοκίνητα ή φορτηγά. 

Το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό, στο 31%, είναι “καμία σύγκρουση” (για παράδειγμα, μια αδέξια πτώση) – και αυτό περιλαμβάνει κυρίως ηλικιωμένους: από τους ποδηλάτες ηλικίας 70 ετών και άνω που πέθαναν σε ατύχημα, το 36% δεν είχε σύγκρουση. Στην πραγματικότητα, πολλοί ηλικιωμένοι στην Ολλανδία φορούν κράνος. Στο πλαίσιο μιας σειράς συνεντεύξεων, ένας μεγαλύτερος σε ηλικία άντρας είπε: “Είναι αναπόφευκτο μια μέρα να πέσω”, γι’ αυτό και παραδέχτηκε ότι είχε αρχίσει πρόσφατα να φοράει κράνος.

Και βέβαια η χρήση κράνους δεν είναι χωρίς κινδύνους. Μια μελέτη έδειξε ότι οδηγοί προσπερνούν ποδηλάτες που φορούν κράνος πιο κοντά, πιστεύοντας ψευδώς ότι οι πιθανότητες τραυματισμού από σύγκρουση μειώνονται λόγω του κράνους. Τα υποχρεωτικά κράνη έχουν επίσης αρνητικές επιπτώσεις σε επίπεδο πληθυσμού, καθώς αποτρέπουν ορισμένους ανθρώπους από την ποδηλασία, και κάνουν πιο δύσκολη τη χρήση κοινόχρηστων ποδηλάτων. Η έρευνα δείχνει ότι σχετικά μικρές μειώσεις στη χρήση ποδηλάτου λόγω ενός νόμου υποχρεωτικής χρήσης κράνους είναι αρκετές για να ακυρώσουν, σε επίπεδο πληθυσμού, όλα τα οφέλη από την προστασία από τραυματισμούς.

Όλα αυτά δείχνουν ότι καμπάνιες και νόμοι για χρήση κράνους αποτελούν ακατάλληλες λύσεις για το πρόβλημα της οδικής ασφάλειας για ποδηλάτες. Για να είμαστε σαφείς, δεν λέμε να μην φοράτε κράνος – ο προστατευτικός εξοπλισμός είναι προσωπική επιλογή. Αυτό που λέμε είναι ότι το κράνος δεν λύνει το δομικό πρόβλημα, και συζητώντας το αφαιρούμε προσοχή και πόρους από τις δομικές λύσεις.