Κάτι αξιοσημείωτο συνέβη αυτή την εβδομάδα. Στο Τέξας, οι Δημοκρατικοί κέρδισαν όχι μόνο μία σημαντική εκλογική αναμέτρηση, αλλά κάθε αξίωμα σε επίπεδο πολιτείας. Για πολλούς παρατηρητές, αυτό φάνταζε αδιανόητο, καθώς το Τέξας αποτελούσε σταθερά προπύργιο των Ρεπουμπλικανών εδώ και δεκαετίες, και πολλοί είχαν καταλήξει να θεωρούν την πολιτική του ταυτότητα ως κάτι μόνιμο.
Όπως όμως δήλωσε ο Nathan Johnson, ο εκλεγμένος Δημοκρατικός Γενικός Εισαγγελέας του Τέξας:
«Όταν κάτι παραμένει ίδιο για μεγάλο χρονικό διάστημα, όλοι υποθέτουν ότι θα παραμείνει έτσι για πάντα. Κάποιος μου είπε πρόσφατα: “Το Τέξας είναι ‘κόκκινο’ εδώ και 30 χρόνια. Οι πιθανότητες είναι αποθαρρυντικές”. Αυτές δεν είναι πιθανότητες. Είναι απλώς μια περιγραφή της τρέχουσας κατάστασης. Δεν είναι κάτι μόνιμο».
Είναι ένα μήνυμα που αξίζει να θυμόμαστε όποτε νιώθουμε αποθαρρυμένοι για το μέλλον των πόλεών μας. Πόσο συχνά ακούμε τέτοια επιχειρήματα στην Ελλάδα: «Τίποτα δεν αλλάζει ποτέ». «Ο κόσμος δεν πρόκειται ποτέ να παρατήσει το αυτοκίνητό του». «Δεν πρόκειται ποτέ να αποκτήσουμε ασφαλείς υποδομές για το ποδήλατο εδώ».
Αυτά τα επιχειρήματα είναι απλώς μια περιγραφή της τρέχουσας κατάστασης. Δεν είναι κάτι μόνιμο.
Μου έρχεται στο μυαλό ο εξής διάλογος από το μυθιστόρημα του Ernest Hemingway, “Ο ήλιος ανατέλλει ξανά”:
«Πώς χρεοκόπησες;» ρώτησε ο Bill. «Με δύο τρόπους», απάντησε ο Mike. «Σταδιακά, κι μετά ξαφνικά».
Αυτή η φαινομενικά απλή ιδέα περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται πολλές κοινωνικές αλλαγές. Για χρόνια, φαίνεται να μην συμβαίνει σχεδόν τίποτα, και κάθε νίκη μοιάζει μικρή και ασήμαντη. Στη συνέχεια, σχεδόν εν μία νυκτί, επιτυγχάνεται ένα κρίσιμο σημείο καμπής και η αλλαγή επιταχύνεται: η πτώση του Τείχους του Βερολίνου, η μεταβολή της στάσης απέναντι στο κάπνισμα σε δημόσιους χώρους, η ραγδαία άνοδος του ποδηλάτου σε πόλεις όπως το Παρίσι.
Αυτές οι αλλαγές φάνηκαν ξαφνικές, αλλά στην πραγματικότητα ήταν το αποτέλεσμα σταδιακών μετατοπίσεων στην κοινή γνώμη, στον ακτιβισμό, και στον πειραματισμό με νέες πολιτικές, που πήραν χρόνια ή και δεκαετίες. Το «ξαφνικά» καθίσταται εφικτό μόνο χάρη στη μακρά περίοδο του «σταδιακά» που προηγήθηκε.
Κάποιοι ίσως πουν ότι, όσον αφορά την κυριαρχία του αυτοκινήτου στην Ελλάδα, δεν υπάρχει καμία σταδιακή αλλαγή. Κάθε πρόταση για ασφαλέστερο ποδήλατο, οδούς ήπιας κυκλοφορίας ή περιορισμό της στάθμευσης αντιμετωπίζεται με κατηγορίες περί «πολέμου κατά των αυτοκινήτων». Θα μπορούσε κανείς εύκολα να συμπεράνει ότι η νοοτροπία όλων σχεδόν είναι υπέρ του αυτοκινήτου, και εμείς είμαστε μια ελάχιστη μειοψηφία.
Ισχύει όντως αυτό; Μια άλλη χρήσιμη έννοια εδώ είναι η «πλουραλιστική άγνοια» (pluralistic ignorance): το ότι πολλοί άνθρωποι υποστηρίζουν ιδιωτικά μια ιδέα, αλλά πιστεύουν λανθασμένα ότι οι περισσότεροι άλλοι δεν τη συμμερίζονται. Ως αποτέλεσμα, οι υποστηρικτές παραμένουν σιωπηλοί, ενώ οι πολέμιοι φαίνονται πιο πολυάριθμοι και ισχυροί απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα.
Για παράδειγμα, νωρίτερα φέτος, πολλοί σχολιαστές προέβλεπαν έντονες αντιδράσεις απέναντι στη μεταμόρφωση του Παρισιού υπό τη δημαρχία της Anne Hidalgo. Ωστόσο, η αναμενόμενη «αντίδραση κατά των ποδηλάτων» (bikelash) στις δημοτικές εκλογές δεν εκδηλώθηκε ποτέ. Ένας μεγάλος αριθμός κατοίκων είχε αρχίσει να εκτιμά τον καθαρότερο αέρα, τους πιο ήσυχους δρόμους, τις ασφαλέστερες διαδρομές και τον περισσότερο δημόσιο χώρο. Αποδείχθηκε, λοιπόν, ότι οι θορυβώδεις επικριτές δεν εκπροσωπούσαν την πλειοψηφία.
Μήπως συμβαίνει κάτι αντίστοιχο και στην Ελλάδα; Πόσοι άνθρωποι θα ήθελαν ασφαλέστερους και υγιέστερους δρόμους για τα παιδιά τους; Λιγότερο κυκλοφοριακό θόρυβο έξω από τα σπίτια τους; Πόσοι έχουν κουραστεί από τη συμφόρηση, και τα σταθμευμένα αυτοκίνητα παντού; Ίσως περισσότεροι απ’ ό,τι νομίζουμε.
Γι’ αυτό, σας καλώ σε δράση: βοηθήστε να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες ώστε να φτάσουμε σε εκείνο το κρίσιμο σημείο καμπής. Μιλήστε σε φίλους, συγγενείς και συναδέλφους για τις επιπτώσεις της εξάρτησης από το αυτοκίνητο στην υγεία μας, το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής στις γειτονιές μας.
Όταν ο δήμος σας ξεκινά μια διαδικασία διαβούλευσης για τις μετακινήσεις ή τον δημόσιο χώρο, πάρτε μέρος. Υποστηρίξτε δημόσια τις ασφαλείς υποδομές για το ποδήλατο, καλύτερα μέσα μαζικής μεταφοράς, λιγότερο χώρο για τα αυτοκίνητα και περισσότερο χώρο για τους ανθρώπους. Γράψτε σχόλια, και πηγαίνετε στις συναντήσεις. Το σημαντικότερο: μην αφήνετε τις πιο δυνατές φωνές να σας πείσουν ότι είστε μόνοι. Κάθε ένας από εμάς που υψώνει τη φωνή του διευκολύνει κάποιον άλλον να κάνει το ίδιο. Και κάθε συζήτηση κλονίζει την πεποίθηση ότι η κυριαρχία του αυτοκινήτου είναι αναπόφευκτη, φέρνοντάς μας πιο κοντά στο κρίσιμο σημείο καμπής.
Τέλος, γίνετε μέλος μιας κοινότητας, όπως οι Πόλεις για Ποδήλατο! Η κοινότητα μας επιτρέπει να συνδεθούμε με άλλους που μοιράζονται τις ίδιες ελπίδες, να ανταλλάξουμε ιδέες, να στηρίξουμε ο ένας τον άλλον, και να μετατρέψουμε την ατομική απογοήτευση σε συλλογική δράση.
Μιλώντας για δράσεις, σας προσκαλούμε να πάρετε μέρος στη νέα μας έρευνα, που σχετίζεται με τη χρήση ποδηλάτου για τη μετάβαση στην εργασία. Διαβάστε περισσότερα και συμπληρώστε το ερωτηματολόγιο εδώ: https://tally.so/r/9qLXXY