Το ποδήλατο ως απάντηση στην ενεργειακή κρίση

Cartoon από τον Robert Ariail 

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει οδηγήσει σε παγκόσμια ενεργειακή κρίση, και οι οδικές μεταφορές, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 45% της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου, έχουν πληγεί σοβαρά. Διάφοροι οργανισμοί έχουν δημοσιεύσει συστάσεις για τη μείωση της χρήσης πετρελαίου και, αν κοιτάξετε πολύ προσεκτικά, θα δείτε την αυξημένη χρήση ποδηλάτου ως προτεινόμενη λύση, κάτι που για εμάς φυσικά είναι αυτονόητο.

Για παράδειγμα, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας συνιστά τη μετάβαση από τα ιδιωτικά αυτοκίνητα στις δημόσιες συγκοινωνίες για τη μείωση της χρήσης πετρελαίου, προσθέτοντας ότι «επιλογές όπως το ποδήλατο και το περπάτημα για μικρότερες διαδρομές μπορούν να οδηγήσουν σε περαιτέρω μειώσεις».

Το σχέδιο AccelerateEU της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιλαμβάνει μέτρα για την προώθηση του ποδηλάτου (στο Παράρτημα, όχι στην κύρια έκθεση – δεν θέλουμε να αναστατώσουμε τους λομπίστες των αυτοκινήτων!), όπως η περαιτέρω ανάπτυξη ποδηλατικών υποδομών, η υποστήριξη για προγράμματα κοινόχρηστων ποδηλάτων, και οικονομικά κίνητρα για την αγορά ποδηλάτων.

Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ποδηλατών δημοσίευσε τις δικές της προτάσεις, που επικεντρώνονται στη χρήση του ποδηλάτου ως λύση στην ενεργειακή κρίση και στο αυξανόμενο κόστος μετακινήσεων. Προτείνει δέκα μέτρα: πέντε βραχυπρόθεσμα, όπως την επαναφορά προσωρινών ποδηλατοδρόμων τύπου COVID, και πέντε μακροπρόθεσμα, όπως την κατανομή τουλάχιστον του 10% των προϋπολογισμών για τη βιώσιμη κινητικότητα.

Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση δίνει επιδοτήσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης. Αυτό λειτουργεί ως βραχυπρόθεσμο μέτρο, αλλά δεν λύνει το πρόβλημα της εξάρτησης από το πετρέλαιο. Στην Ολλανδία, η πετρελαϊκή κρίση του 1973 ήταν ένας από τους παράγοντες που άλλαξαν την πορεία της χώρας από το αυτοκίνητο προς τη βιώσιμη κινητικότητα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι οδηγοί ήδη στρέφονται στο περπάτημα και το ποδήλατο καθώς αυξάνεται το κόστος των καυσίμων. Γιατί όχι και στη χώρα μας;

Ας δούμε πιο αναλυτικά δύο από τα προτεινόμενα μέτρα:

“Παραδόσεις τελευταίου χιλιομέτρου” (last-mile delivery) με ποδήλατο

Οι “παραδόσεις τελευταίου χιλιομέτρου” είναι η τελική φάση της παράδοσης, όπου ένα προϊόν μεταφέρεται από το κοντινότερο κέντρο διανομής μέχρι την πόρτα του πελάτη. Τα ποδήλατα, και ιδιαίτερα τα cargo bikes, μπορούν να κάνουν τις παραδόσεις σε πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές πιο καθαρές, φθηνότερες, και ταχύτερες, γι αυτό και είναι ένας από τους τομείς που συμπεριλαμβάνονται στο σχέδιο AccelerateEU της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Φανταστείτε μικρά κέντρα διανομής τοποθετημένα στην περιφέρεια των κέντρων πόλεων, όπου φορτηγά παραδίδουν τα προϊόντα, και στη συνέχεια αυτά παραλαμβάνονται και διανέμονται από έναν στόλο cargo bikes. Στο Λονδίνο, η Urban MicroHub Alliance είναι μια νέα συνεργασία οργανισμών που παίρνουν άδειους ή υποχρησιμοποιούμενους χώρους (π.χ. πάρκινγκ) και τους μετατρέπουν σε τέτοια κέντρα διανομής για χρήση από πολλές διαφορετικές εταιρείες logistics.

Στην Ελλάδα; Σε ένα πρόσφατο επεισόδιο του podcast “Πάμε για ποδήλατο;”, ο Mιχάλης Κεσκινίδης της εταιρείας Pedal Courier εξηγεί πώς λειτουργεί μια υπηρεσία κούριερ με ποδήλατο, και αναφέρει τη δυνατότητα χρήσης ποδηλάτων για παραδόσεις τελευταίου χιλιομέτρου: Κούριερ με ποδήλατο στην Αθήνα

Κυριακές χωρίς αυτοκίνητο

Μία από τις δέκα προτάσεις της Ευρωπαικής Ομοσπονδίας Ποδηλατών είναι η οργάνωση τακτικών ημερών χωρίς αυτοκίνητα (car-free Sundays).

Αναφέραμε ήδη την επίδραση της πετρελαϊκής κρίσης του 1973 στην ολλανδική στροφή προς το ποδήλατο. Για να περιορίσει την κατανάλωση πετρελαίου, η ολλανδική κυβέρνηση απαγόρευσε τα αυτοκίνητα τις Κυριακές για τρεις μήνες από τον Νοέμβριο του 1973.

«Η απόφαση να μην χρησιμοποιούνται αυτοκίνητα τις Κυριακές έδειξε ότι οι κοινωνίες μπορούσαν να τα βγάλουν πέρα χωρίς αυτά για μια μέρα. Και ήταν φανταστικό. Γίνονταν πικνίκ στους αυτοκινητόδρομους, και παιδιά έπαιζαν στο δρόμο.» (Jan Wittenberg, πρώτος πρόεδρος της Ολλανδικής Ένωσης Ποδηλατών)

Παρόλο που υπήρχαν ήδη εκστρατείες για την οδική ασφάλεια, οι Κυριακές χωρίς αυτοκίνητο έκαναν ένα μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού (και ιδιαίτερα τους πολιτικούς) να συνειδητοποιήσουν τις επιπτώσεις της κυριαρχίας των αυτοκινήτων στους δρόμους. Το τρίμηνο μέτρο ακολούθησαν μια σειρά διαρθρωτικών αλλαγών για την προώθηση του βιώσιμης κινητικότητας.

Η ιστορία της Ολλανδίας δείχνει ότι μια κρίση μπορεί να γίνει ευκαιρία για μετασχηματισμό. Και στις Ελληνικές πόλεις, μετασχηματισμό χρειαζόμαστε επειγόντως.