Οι δρόμοι της πόλης ανήκουν στα παιδιά

Φανταστείτε: είναι νωρίς το πρωί και τα παιδιά φεύγουν για το σχολείο. Οι δρόμοι της γειτονιάς γεμίζουν σιγά σιγά με παιδιά όλων των ηλικιών που κουβεντιάζουν, γελούν, κυνηγιούνται, παίζουν μπάλα, κάνουν ποδήλατο, ή πατίνι – χωρίς γονείς ή κηδεμόνες. Αυτοκίνητα πουθενά. Όλος ο δρόμος μια παιδική χαρά, μια ευκαιρία για κουβέντα με φίλους πριν χτυπήσει το κουδούνι, μυαλό και σώμα σε εγρήγορση και σε τέλεια διάθεση για μάθηση.

Είναι δύσκολο να το φανταστεί κανείς αυτό; Πριν από την εποχή του αυτοκινήτου, οι δρόμοι όντως ανήκαν στα παιδιά (και στους ενήλικες). Τα παιδιά εκδιώχθηκαν από τους δρόμους, και το βιβλίο «Fighting Traffic» του Peter Norton περιγράφει πώς έγινε αυτό (συγκεκριμένα στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά ήταν μια παρόμοια ιστορία και αλλού, με καθυστέρηση μερικών ετών). Τη δεκαετία του 1920, όταν ο αριθμός των αυτοκινήτων άρχισε να αυξάνεται και μαζί του και ο αριθμός των παιδιών που σκοτώνονταν σε τροχαία, οι δικαστές αποφάσιζαν συστηματικά ότι «ένα παιδί έχει απόλυτο δικαίωμα να χρησιμοποιεί τον δρόμο» και στους οδηγούς που υποστήριζαν ότι δεν έφταιγαν, επειδή το παιδί είχε πεταχτεί μπροστά τους, έλεγαν: «Αυτό δεν είναι δικαιολογία. Επιλέξατε να χειριστείτε ένα επικίνδυνο μηχάνημα που έδωσε σε εσάς, τον οδηγό, την ευθύνη». Στη συνέχεια, η αυτοκινητοβιομηχανία πέρασε στην επίθεση, εφευρέθηκε η παράνομη διάβαση (jaywalking), ξεκίνησαν εκστρατείες εκπαίδευσης για την «ασφάλεια στα σχολεία», και τα παιδιά κατέληξαν σε περιφραγμένες παιδικές χαρές.

Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες για τις αρνητικές επιπτώσεις των αυτοκινήτων στις πόλεις (μπορείτε να διαβάσετε για μερικές από αυτές εδώ), αλλά να τι μας λέει η έρευνα συγκεκριμένα για τα παιδιά: τα παιδιά βιώνουν χειρότερη ατμοσφαιρική ρύπανση από τους ενήλικες, επειδή αναπνέουν πιο γρήγορα, και το ύψος στο οποίο αναπνέουν είναι κοντινότερο προς τη θέση των εξατμίσεων των οχημάτων. Η ατμοσφαιρική ρύπανση επιβραδύνει την ανάπτυξη των πνευμόνων των παιδιών, προκαλεί ή επιδεινώνει το άσθμα, και σχετίζεται με ορισμένες μορφές καρκίνου και γνωστικές δυσκολίες. Η εξάρτηση από το αυτοκίνητο συνδέεται με την παγκόσμια επιδημία σωματικής αδράνειας, όπου περίπου το 80% των εφήβων δεν πληρούν τις οδηγίες σωματικής άσκησης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, και αυτό με τη σειρά του συνδέεται με την παιδική παχυσαρκία, και προβλήματα ψυχικής υγείας.

Στην Ελλάδα, μόνο το 21%, 15% και 13% των παιδιών ηλικίας 11, 13 και 15 ετών αντίστοιχα είναι επαρκώς δραστήρια, και 4 στα 10 παιδιά ηλικίας 7-9 ετών είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα.

Σίγουρα κανείς δεν το θέλει αυτό για τα παιδιά μας. Δεν είναι καιρός να ανακτήσουμε τους δρόμους γι’ αυτά; Ακολουθούν δύο παραδείγματα, που είναι βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση, για έμπνευση:

✅ Το “Rues aux écoles” στο Παρίσι περιλαμβάνει την πεζοδρομοποίηση δρόμων δίπλα σε σχολεία, και τη μετατροπή του χώρου που προηγουμένως καταλάμβαναν τα σταθμευμένα και κινούμενα αυτοκίνητα σε χώρο για να παίζουν τα παιδιά, να κάνουν παρέα οι γονείς πριν και μετά τη σχολική ημέρα, να διασχίζουν πεζοί και ποδηλάτες, και να χαλαρώνουν οι κάτοικοι και οι θαμώνες των τοπικών επιχειρήσεων.

Μου αρέσει ιδιαίτερα ότι εμπλέκουν ενεργά τα παιδιά στον σχεδιασμό αυτών των δρόμων. Η Priscilla Benedetti, πολεοδόμος στην πόλη του Παρισιού, δήλωσε: «Ξανατραβήξαμε παλιές φωτογραφίες του Παρισιού όπου τα παιδιά έπαιζαν στους δρόμους – και ζητήσαμε από τα σημερινά παιδιά να τις αναδημιουργήσουν. Ήταν ένας τρόπος για να ανακτήσουν την ιδιοκτησία των δρόμων».